Bertso hauek Orioko Gregoria Ibargoien zenak emanak dira.

1953 urtean gurutze aundi-zuri eder bat jarri zuten oriotarrak Kuku-arri deritzaion mendi-tontorrean. Mendi onek ipar aldera itxaso zabala du, mendebaldera Orio bere ibaiarekin; gurutze hau ikusten dute arrantzaleek itsasora doazenean edo itsasotik datozenean. Mendiaren Hegoaldera, berriz, txoko batean, Txanka dago, beste zenbait baserrirekin.

Bertso berriyak ateratzeko                                                                                                                   

pentsaturikan dabiltza.

Oriyon gazte-kuadri bati

baietz eman diyot hitza;

orretarako preziso bear

Jesukristoren laguntza,

egun bateko segurantzarik

gabe munduan gabiltza.

Oriyotarrak deseo ori

bageneukan aspaldiyan;

gaste leialak ekin ziyoten

aiñ intentziyo aundiyan;

lagundutzeko ere jendia

juntatu zaie erriyan;

milla urteta beretiyan;

gurutze santu on bat egin da

Kuku-Arriko mendiyan.

Iri ta itza, peoi ta arotz

osaturikan basarriñ;

bukatu arte segiru're bai

borondate onarekiñ;

jende gutiya gustora dabill

azaldu diran lanakiñ;

Gotzai jaunaren baimenarekiñ

asi giñan eta egiñ;

suerte on bat izan dezagun

gurutze santubarekiñ.

Zeru-lurreko agintariyai

geren eskiñi-aldiya;

gurutze ori egiteko ere

allegatu zan garaya;

Kuku-Arriko mendi gañian

dago ederki jarriya;

berekin baten antxen daduka

Altuneko baserriya;

fede oneko jende guztiya

gera ango pamiliya.

Longa izena duben etxe bat

antxen billatu genduan

beste baserri txuri polipat

duka bere inguruan;

gurutze orren pare-parian

pixkat berexiaguan.

Eguneroko oraziyua

jainkuak daki pamili ortan

zer kontsuelo daduan.

Bedeinkatzera Aita Don Migel

jun zitzaigun Oriyotik;

meza eman da itz eder asko

ateriaz bere autik;

jendiak ondo jarraitu digu

erriko ta erbestetik.

Jesukristoren neke-aldiya

ezin zan kendu burutik

makiñabaten bihotza negar

or egiña da gogotik.

Maiat illaren azken xamarra

ogei eta beretiya.

Egun hori zan bedeikatzeko

izetatuta jarriya;

eguzki gozo eder batekin

geratu zan egualdiya;

alde denetik etorri're bai

oriyora gazteriya;

bixitatuaz gurutzi eta

Kuku-Harriko mendiya.

Gurutze ori zertako da

emango'ira abisuak;

etsai gaiztuak bial distan

Jesusen bendiziyuak;

akordatuaz Jesukristoren

Galbarioko pausuak

bera josteko espaidan artu

ain ziran lastimosuak

jende gehiagok jakitiâtik

jartzera goaz bertsuak.

Sermolariyak esaten dute

arrixku aundiyan gaudela;

etsai gaiztuak gure animen

billa beti dabiltzala;

Jesus askotan ikusten degu

zintzilikan dagoela,

zeruko atiak zabaldutzerik

etzeguelako bestela.

Gurutziari iltzez josita

eman zun bere odola.

Jesukristoren Galbarioko

naigabe penagarriya;

arantza luze-zorrotzez bera

buruan sartu corroya;

odol-iturri estalirikan

Jaungoikozko arpegiya.

Iltze gogorrez esku-oñetan

gurutziari josiya,

bular santuan lantza sartuaz

zuntzilik zuten jarriya.

Bost milla azote geiago

au de fedeko egiya,

oi danagatik bizi nai bazun

bazeukan komenentziya;

gure animen onagatikan

eman zun bere biziya,

nere partetik eskaintzen dizkat

eskerrak eta graziya;

azkenen orduan geratu dedin

zeruba irabaziya.

Jesus maitiak guregatikan

zer pena pasa zituban

gau eta egun jai eta aste

edukizagun buruban;

projimua`re ondo amatu

dotriñan dago moduban;

besteren gauza deseorikan

ez izan iñork munduban

ori egiten baldin badegu

sartuko gera zeruban.

Santa eskea egin izan da

otsailaren lauean

aurrera ere jarrai dezala

arain arteko legean.

Gu etxez-etxe ibiltzen giñan

egunes eta gauean

toki askotan endredatuaz

lotan zeudenak oean.

Santa Ageda aipagarri zan

lengo guraso zarretan

kupitzen ziran neskatxak izan

zituen ezbearretan.

Bere gorputza garbiro zaindu

zuen alako arretan

ta azkekean il zan gaixoa

etsaien atzaparretan.

urte aietan nintzan ni ere

gaur baño sasoi obean

aginpidea baizegon gizon

gaizto bihotz-gogorretan.

  Edertasun billuzia izugarria den!

Ipar aldera igesik doan itxas-bazterraren linea.

Negua maite duten hegazti gris haundien hegada.

Eguzki-begi-haundia ugartearen gainean.

Gizon berriaren paradisua goiz-albada ta

enegan dagoen aingeru garbi ikaragarriak

birrindu-zorian dauka arratsaldeko Jainko beltza,

gizon berriaren letaniak kantatzera noa;

milla gauza umillen dizdira izkutuan;

nere ezpañetan daramadan basa-krabeliña;

haitzuloetan dantzan darabillan ur berdea

ta nere gelako egunaren zazpi argi diferenteak.

Gizon berriaren ailleluia kantatzera noa:

Hainbeste ontzi nere begietako itxasoan;

hainbeste metal-soiñu hurrutitik, karraxiak

albotik; hainbeste burni gurutzatu; hain estruktura egoak;

nere oiñ-azpiko lurra gotortzen ari direnak.

Ta ororen gaiñetik eguzki-begi egia agirian

ipintzen munduko i petrak ororen gaiñean puntua

ipintzen.

Oi egunen batean ausartuko balitz gizona;

ze indarra; nolako seriotasun ikaragarria

bere maitasunean; gorputz ahuldu hori libertatuko

garaiean!

Egun hartan hibao bat eta ispillu bat izanen naiz

eta Adanek gauza guzieri izen berri bat ezarri

zien moduan.

Nik gauza zahar eta ainziñeko hil guztieri

izan ditezen.

Orduan gizonak eta harriak berriro pakeak

eginen dituzte eta laiño gorritua eguzki hilda;

esperantza hibaiaren kantsazioan islatu dira

ta nere animaren egonarria ta esperantza

izanen dira.

Joakin Lertxundi Akañak ezbehar bat izan zuen aurreko urtean, bizikletan hondartza aldetik herrira zetorrela, erori eta min hartu zuen, bi sahiets puskatu zituen. Egun batzuk geldirik pasa behar izan zituen eta pentsatzeko astia zeukanez eta betidanik bertsozale porrokatua izan denez bi bertso jarri zizkion bere buruari. Geroztik denbora dexente igaro da; baina orain gure esku artera ailegatu dira eta guk bertsoen txoko honetan jartzea erabaki dugu. Horra Joakinen bertsoak:

Lehengo egun batean
gertatu zaidana
ilundu gabe zegon
artean eguna
irrist egin nuen ta
nik hartu nuena
bizi guztin gogoan
eukiko dedana.
 
Joan-etorri bat nahi nun
egin hondartzara
ontzia han baitaukat
ta bisitatzera
aurrera egin beharrean
hor nator atzera
triste asko egin nun
etxeko sarrera.

Ia hamar urte iritxi dira
joan ziñala mundutik;
oriotarren gogoan zaude
zu hala ere oraindik.
Zenbat lan egin zendun Txiki
Orion arraunarengatik;
horregatikan ez da ahaztutzen
herri guztia zugatik.

Zarautzen utzi ziñun urdiñak
da hemen jantzi horiak;
ta ordu ezkero ezagututzen
zaituzte mundu guztiak;
bandera asko nola ziñuen
Oriokin ekarriak;
aipamen hauek nere ustetan
dituzu ondo mereziak.

Gorputz txikia zenduen baña
biotz haundiko gizona;
arraun kuadrillan estimatu
lagun artean laguna;
gauzak ziran bezela esan
ta beldurrikan etzenduna;
hori da Orion urte askotan
gogoratuko deguna.

Orion ezta sekulan ahaztuko
zuk utzitako itzala;
hain ziñan mutil argia eta
herriarekin apala;
eta azkena eman nahi nuke
Lazkao Txikikin bezala;
iñork ez badiozu ukatuko
txiki haundiya ziñala.

Luis Atxaga karga jasotzen
beti da gustagarriya,
jokatu duen toki danetan
egin du marka aundiya;
berreun kiloz betik zegola
Amezketako arriya,
amar minutun amaika aldiz
dauka espaldan jarriya.

Milla urte ta bederatzireun
berrogei ta amazazpian,
bost milla pesta premiyuakin
jarri zizkaten mayian;
berreun kiloko arriya berriz
plazaren erdin lurrian;
marka guziyak ausi ziñuzun
Oriyon danen aurrian.

Batzuk Jainkorik gabe, besteak fededun,
Denak alor berean uztarriko lagun,
Abertzale guztiek lan egin dezagun,
Euskal Herria egin dezagun euskaldun.

Abertzaleak gara, ez dugu gordeko,
Zazpiak-Bat baitugu Herri bakartako.
Giderrak noiz dituen eskutan hartuko,
Horren alde gara gu beti xutituko.

Leloa:

Berma, abertzaleak, Euskadiren alde:
Zuen borroka ez utz bozetan debalde!
Bozka, abertzaleak, Euskadiren alde:
Euskal Herria ez utz laguntzarik gabe!

Euskal-Herria berriz egin behar dugu,
Haundikiak baitira hartaz baliatu.
Gure mintzaira dute beti mespretxatu,
Aitamen lurra laster arrotzari saldu.

Zer eskatzen ote du gaur Euskal-Herriak
Eta partikulazki euskal gazteriak?
Herrian bizitzeko lantegi berriak!
Nork ditu eraikiko, ez bada Herriak?

Lana Herrian eta Euskara plazara,
Erroietarik libre laborari-lurra,
Herriko gobernua Herriko Etxera
Eta Euskadikoa guztien menera.

Langile, laborari, populu guztia,
Sozial asmu berri bat da gure nahia.
Horri buruz baturik gaitezen abia,
Tresnatako harturik gaur autonomia.

Neurria: 12ko txikia

Doinua: Udaletxean badut

Itsasora nik sarri
egin nuen jira,
begira zer dudan gaur
saritzat segira,
neure ezin honetan
hau da ikusmira,
begiratu naiean
itsaso argira,
leihotik olatuei
jarri naiz begira, (bis)
hotsak entzuten ditut
baina urruti dira.

Lenago beti arrantzan
gogoz egun ta gau,
hortan zaindu nituen
zenbait euskal arau,
eta zaletasunak
oraindik badirau,
baina errealitatez
gizaxo honek barau,
orain aditutzean
olatuen hots hau, (bis)
burutik oinetara
dardaran jartzen nau.

Ezagutu nituen
hainbat itsas bazter,
denen buru bezala
eskuin eta ezker,
orain nai nuke baina
ez nezake ezer,
zaletasunez ezin
hil artean esper,
nire hiletara
bazentozte laster, (bis)
errezatu Beltzari
hiru "Paterinoster"

1953 urtean gurutze aundi-zuri-eder bat jarri zuten oriotarrak Kuku-arri deritzaion mendi tontorrean. Mendi onek ipar aldera itxaso zabala du, mendebal aldera Orio bere ibaiarekin; gurutze au ikusten dute arrantzaleak itxasora dijoaztenean edo itxasotik datozenean. Mendiaren ego-aldera, berriz, txoko batean, Txanka dago, beste zenbait baserrirekin.

Bertso hauek Orio'ko Gregoria Ibargoyen zanak eman zizkigun, orri batean eskuz idatzita.

Bertso berriayak ateratzeko
pentsaturikan dabiltza.
Oriyon gazte-kuadri bati
baietz eman diyot itza;
orretarako preziso bear
Jesukristoren laguntza,
egun bateko segurantzirik
gabe munduan gabiltza.

Orioyotarrak deseo ori
bagendukan aspaldiyan;
gaste leialak ekin ziyoten
aiñ intentziyo aundiyan;
lagundutzeko ere jendia
juntatu zaie erriyan;
milla urte ta beretiyan;
gurutze santu on bat egin da
Kuku-Arriko mendiyan.

Iri ta itza, peoi ta arotz
osaturikan basarriñ;
bukatu arte segiru're bai
borondate onarekiñ;
jende guztiya gustora dabill
azaldu diran lanakiñ;
Gotzai jaunaren baimenarekiñ
asi giñan eta egiñ;
suerte on bat izan dezagun
gurutze santubarekiñ.

Zeru-lurreko agintariyai
geren eskiñi-aldiya;
gurutze ori egiteko ere
allegatu zan garaya;
Kuku-Arriko mendi gañian
dago ederki jarriya;
berekin batên antxen daduka
Altuneko baserriya,
fede oneko jende guztiya
gera ango pamiliya.

Longa izena duben etxe bat
antxen billatu genduan
beste basarri txuri polipat
dauka bere inguruan;
gurutze orren pare-parian
pixkat beraxiaguan
eguneroko oraziyua
jainkuak daki pamili ortan
zer kontsuelo daguan.

Bedeinkatzera Aita Don Migel
jun zitzaigun Oriyotik;
meza eman da itz eder asko
ateriaz bere autik;
jendiak ondo jarraitu digu
erriko ta erbestetik.
Jesukristoren neke.aldiya
ezin zan kendu burutik
makiñabaten biyotza negar
or egiña da gogotik.

Maiat illaren azken xamarra
ogei eta beretiya.
egun ori zan bedeikatzeko
izetatuta jarriya;
eguzki gozo eder batekin
gertatu zan egualdiya;
alde danetik etorri're bai
oriyora gazteriya;
bixitatuaz gurutzi eta
Kuku-Arriko mendiya.

Gurutze ori zertarako dan
emango'ira abisuak;
etsai gaiztuak bial distan
Jesusen bendiziyuak;
akordatuaz Jesukristoren
Galbarioko pasuak
bera josteko espaidan artu
ain ziran lastimosuak
jende geiagok jakitiâtik
jartzera goaz bertsuak.

Sermoilariyak esaten dute
arrixku aundiyan gaudela;
etsai gaiztuak gure animen
billa beti dabiltzala;
Jesus askotan ikusten degu
zintzilikan dagoela,
zeruko atiak zabaldutzerik
etzeguelako bestela.
gurutziari iltzez josita
eman zun bere odola.

Jesukristoren Galbarioko
naigabe penagarriya;
arantza luze-zorrotzez bera
buruan sartu corroya;
odol-iturri estalirikan
Jaungoikozko arpegiya.
iltze gogorres esku-oñetan
gurutziari josiya,
bular santuan lantza sartuaz
zintzilik zuten jarriya.

Bost milla azote geiago
au da fedeko egiya,
oi danagatik bizi nai bazun
bazeukan komenentziya;
gure animen onagatikan
eman zun bere biziya,
nere partetik eskeintzen dizkat
eskerrak eta graziya;
azkenken orduan gertatu dedin
zeruba irabaziya.

Jesus maitiak guregatikan
zer pena pasa zituban
gau eta egun jai eta aste
edukizagun buruban;
projimua're ondo amatu
dotriñan dago moduban;
besteren gauza deseorikan
ez izan iñork munduban
ori egiten baldin badegu
sartuko gera zeruban.

Blog honen egileei egindako elkarrizketa dakar azken Karkarak. Jarraian duzuen bertsoa bota zion kazetariari Antoniok, bapatean, elkarrizketa horretan. Entzun nahi baduzue, klikatu hemen.
Bixente.

Bertso bat kantatzeko
pentsatu dit hauxe
ez gatxaudek egarri
ta eztare gose
honea azaltzen dek
makina bat klase
nahi dezuenen zuek
etorri berriz e!

Antonio Zumeta Txanka