Blog honen egileei egindako elkarrizketa dakar azken Karkarak. Jarraian duzuen bertsoa bota zion kazetariari Antoniok, bapatean, elkarrizketa horretan. Entzun nahi baduzue, klikatu hemen.
Bixente.

Bertso bat kantatzeko
pentsatu dit hauxe
ez gatxaudek egarri
ta eztare gose
honea azaltzen dek
makina bat klase
nahi dezuenen zuek
etorri berriz e!

Antonio Zumeta Txanka

Goizean jeiki ohetik eta non nagon eginik galde;
diot: <<Aurrean Baztan daukazu, gibelean Erroalde;
ezkerrerat Eugi herria; eskuin alderat Luzaide;
zure guziak Naparroaren hegalen azpian daude.>>

Ene amatxi zendu maitea Auritzberri'ko izanik,
napartarraren odol kartsua zainetan senditzen dut nik;
eta artzaintzan Sorogain mendi zoragarritzat iganik,
norbaitek <<Atzar hadi!>> diola entzuten dut urrundanik.

Ene sortzeko agerietan ni naiz baxenabartarra,
titulu horrek lehen hitzean galtzen du bere indarra;
ni beheretar zendako deitu; nerez banaiz orotarra?
Goi ta beherik ez da enetzat Naparro bat da bakarra.

Bere zainetan sendi duena hastapeneko odola;
eman dioten izen mendreaz nekez ditaike kontsola;
ezin onartuz bizi naiz beti murrizturikan dagola;
bere itzala Baiona'raino hedatzen zuen arbola.

Bainan enetzat; o Naparroa, ez da ezin igarria
izena nola gorde duzun zuk eta guk hartu berria:
enbor sendoan sartu baitzuten aizkora beldurgarria,
zure laurki bat bertzerik ez da ni bizi naizen herria.

Betitikako arrain haundien lege okaztagarriak
gaitu napartar anai arrebak bi taldean ezarriak;
hitzez ta harriz ezin hautsiak dira gure lokarriak,
bainan ele huts dira tratuak; itxura hutz zedarriak.

Bi aldetarik nagusi bana jarriz geroz Naparroan;
ez dakit gure etorkizuna zoin ateri buruz doan;
ez eta ere gaur zer hainetan zauden zu euskaldungoan;
bat gineneko egun ederrak ditut bakarrik gogoan.

O Naparroa; banatorkizu otoizko fagore galdez:
urrikal zaite ukatu nahi zaitusten seme alabez;
bertze koroka batek estaltzen bagaitu ere hegalez;
Baxenabarrak Ama zaitu; guk nai izan ala ez.

Azkenik; irripar egiten eta egin arazten ahal daki
Xalbadorrek? Bai; hori ere badauka; berak aitortzen duen
baino gehiago. Irakur: Ene errekontrua; Lukas adixkidearen
ohoretan egin bazkari afariak, hiritarra eta baserritarra...
Eta Gure Herriko ihiztarieri:

Aurten ere usoak gaizki heldu omen;
gaizki heldu omen
gauza bera entzuten dugu han eta hemen;
nik otoitz horri erran behar diot omen;
horiek entzun eta baitut segurtamen;
uso saltza haundirik ez dugula janen.

Baina zer gaude hemen Xalbadorren idatzietan irri
gehiegi aurkitu bearrez? Berak errango luke noski; bere
buruarekin irriz dagoena xoroa dela. Alkartu bear du
gizonak lagunekin; irri egiteko. Guk opatzen diogu Xalbadorri
maiz eta luzaz alkartzea Mattin eta beste guztiekin;
ixtripu ta besteak garaiturik.

Zuk aldiz, irakurle; utzi nere solasak eta hasi hemengo
bertsoetan: irakurriz baino hobe kantatuz; baldin badakizu doinua.
Nolanai ez kantatu doiñu txarrean edo egokia ez denean; egileak
berak erraten digun bezala; Hemen daukazu iturria edan!

Ernani'ko Galarreta pilota plazan kantatu behar nuen batez; hitz hartu bezala joan bainintzan. Han erran zautaten nik ez naukala kantatzerik; agintariek debekatzen zautela. Es nekien zer gatik.

Biharamunean berriz Errenterian'n ginuen kantaldia; eta han es nuen eragozpenik izan. Bertzekin batean kantatu nuen deus konprenitzen. Handik egun batzuen buruan berriz; Zaratz'arat joan nintzan Patxi Barbero'ren omenaldia'n kantatzeko asmotan.

Han ere Galarreta'ko setentzia bera hartu nuen: etzutela eman nik kantatzeko baimenik.

Afrontu izigarria hartu nuen eta arrut gogoetatu nintzan. Ez nuen alabainan; ene ustez segurik; egundaino kantatu nehori min egin zezoken pertsurik.

Eni kalte egin nahi zautan azpikari zonbaiten hoben eman nuen; eta biharamunean berean egin nituen hemen doatzin pertsu hauk.

Gero ikasi nuen ordea zer debeku horren arrozoina: ene ustez bidezkoa zen eskaera bat izenpetua nuen nik ere; bertze askok bezala; eta horren gatik nahi izan ninduten gaztigatu. Ene baitan mea culpa egin nuen eta etsi bat hartu.

Ez nintzan mugaz haindirat hurbildu ere; berriz kantatzeko baimena ardietsi arte.

Pertsu hauk oraiko ez dute naski ballorik: bainan orduko ene nahigabea eta gogoetak adirazten dituzte eta agert beraz:

O, Gipuzkoa, maitatu zaitut eta maitatzen oraindik;
bainan nik zutan nahigabeak noiznai hemendik ta handik;
esan ba ene bihotzari zuk itxaron dezaken txandik;
ala nai dezun behin betikotz aldegitea zu gandik.

Bitan hor ene boleguari moztu dizkate egoak;
orain kezketan jarria nago zer ekarriko geroak;
len ere hortxe bein itxuri nituan negar beroak;
omodioak toki txarrean egin zizkidan erroak!

Patxi Barberoin omenez atzo zarauztarrek zuten jaia;
ni ere deitu ninduten eta nuan beren naia;
bertan jakinik ukatu zala nik han kantatzeko baia,
pentsa naigabez nola bete zan ene bihotz minberaia!

Alta, sekulan gaur arteraino, kantuz hasi nintzanetik,
bear ez danik ez du aditu iñork ene mingainetik.
Hargatik nago, debeku hori azaldu arren gainetik;
seguruago datorkidala norbaiten azpi lanetik.

Bai, egia da; predikatu dut herri honen maitasuna;
aipatuz honek; bertzen aldeanduan berezitasuna;
aitortu ere zuen ta gure arteko anaitasuna,
hortan desegin ote dut bada nik iñoren batasuna?

Lagunekilan ari nintzela kantuz hainbeste lekutan,
besteak ere sumatu ditut ene idea bertsutan:
bildurrik gabe hartuko nuke burdin gorria eskutan:
beste hoinbeste esan ez dunik ez dela egongo gutan.

Herritarrei kantatzearren jutean plaza batera;
aitatutako gauzetaz kampo zer gindezake atera?
Bertsolari bat ez bada haizu hoinbesteren esatera;
berriz baimena lortuta ere ez noa kantuz hastera.

Norbaiti kalte bearrez jarduna banintz kitzikan;
gertatzen zautan gauzaz ez nuen nik aterako hitzikan;
sekulan ene kontu lan hontan; hitzetan ta idatzitan;
ez det ordea iñon agertu amodioa baizikan.

Ene bihotzak ez du ordea oraino esan askirik
medekioa lortu bearrez ez dut galduko astirik.
Kôntzientzia lasai badukta; ez baitut egin gaizkirik;
eta ni baitan ez dut senditzen gorrotoaren izpirik.

Zonbaitek aldiz biturte hori daukate gauza gutxitzat,
naite izatea pekatu zala; ai gogoratu balitzat!
Bihotzik gabe jaio banintza hobe nuela deritzat;
naigabe hauek ukaitekotan maitatuaren saritzat.

Apirilean goiz eder batez goizik bainintzan  atzarri
eta ohea uzteko nagiz mindagola pentsalari;
etx'aintzineko sagar arbola xori bat zagon kantari:
gau hartan zerbait gerta zela; behar nezon kanpori
negu zitalak lekua ziola primaderari.

Ene barnean senditu nuen gazteko sugar piztura;
bihotza berriz airatu zanuntan kanpoko xori xixtura;
lur gain guziak galdua zuen negu beltzeko histura;
ni ganik ere aldaratu zen zahartzearen tristura:
etsipena zen leku guzitan argi berri bat piztu da!

Sasu-zokotan gordez egonik neguko hotz gogorretan;
egun xoriak kanta ta kanta ari dira arboletan:
andere espos batzu iduri; pentze guziak loretan;
aitor dezagun ageri dela Jainkoa bere obretan;
horiek oro Harek eginak gizonaren ohoretan.

Belar berriak berdatu ditu zelaiak ta mendi gaina;
kukuak bere kantu ozenez atzar arazi oihana;
etxek'andreak lili pollitez apaindu dauku mahaina;
bihotzeraino sartzen zaukula lore berrien usaina;
fededun batek nola ez mirets hor Jainkoaren dohaina?

Xori pareak ikusten ziren bet'izpi bana mokoan;
erasiaka han zabiltzala; sar ateraka; sasuan;
Jainkoak berak erakatsirik dakiten soinu gozoan;
ohantze berri baten egiten elgarren amodioan;
maitasun hortan sortu beharrak diren umeak gogoan.

Horra xoriek kafi berriak beren umentzat prestatu;
eihar zorian zen landarea izerdi berriz freskatu,
larrazkenean buluzi ziren zugaitzak berriz ostatu...
Erradazue aldaketa hau nori etzaion gustatu;
ukan duguna baino geiago  zer ginezake eskatu?

Xoraturikan kanpoari so iragan ditut orenak;
bixtan nituen bizi huntako dohainikan ederrenak;
niolarikan: Norentzat bada; gauza eder hauek denak?
Nola ahantzi itsuak eta presondegian daudenak?
Primaderaren edertasunik ikusiko ez dutenak!

Primaderaren iduria gizonen gaztetasuna;
Apirilean entzuten diren xori kanten oihartzuna;
indar guzia berekin dauka; gainerat edertasuna;
gazte maitea; estima zazu zutan duzun ontasuna;
zoin ederra ikasi gabe iragan behar zaizuna!

Al dan ongien eman nai ditut
sagardoaren berriak;
nik nere baitan uste dedana
jakin dezala erriak.
Beste edari oberik ez du
gizonaren egarriak;
bedeinkatuak gure sagasti
eta sagardotegiak.

Garai batean sagardoa zan
bertsolarien edari;
lagunartean bildutakoan
edan oi zuten ugari.
Gero ixilik egon ezin da
asitzen ziran kantari;
edari onek berea baidu
alkartasun jator ori.

Udaberrian joaten bagera
sagardotegi batera;
basoak artu eta lerroan
kupeletik kupelera.
"Au ina dago, ta beste ori
au bezin ona ote da?"
Probatutzeko asmoan joan ta
bapo eran da etxera.

Goitik botata goxoago da
ongi atereaz pitza;
ta giltxurdiñak garbitzen ditu;
xamur egiten da pixa.
Umore ona piztu arazi
eta luzatu bizitza;
obe genduke sagardo geio
erango baldin balitza.

Delikatua baitut egungo suieta,
hasi aintzin egin dut zonbait gogoeta,
gure arteko asko ele entzun eta,
euskaldun agertzea ez baita josteta.

Badakit askoz ere nukela hobea
nehori ez agertu ene dolorea:
odolaren mintza eduki gordea
nahiko nuke, bainan ezin dut ordea.

Ama Euskal herriaz naiz naigabetua,
uzterat doalakotz betikotz mundua,
bere seme alabez abandonatua;
nork barka dezaguke gure bekatua?

Bata dela eskuina, bertzea ezkerra,
euskaldunen artean hazi dugu herra,
ahantziz; Ama; zure maitasun ederra;
horra zure seme hok dautzugun eskerra.

Baztertu dugulakot zure maitasuna;
desegin da betiko gure batasuna;
gu baitan aditzen da gudu oihartzuna
hau da zuri bizia kendu dautzuna.

Lehen sartu zitzauzun ezpata zorrotza;
zure etxe nagusi jartzean arrotza;
halere etzitzauzun gelditu bihotza;
etxekoen eskutik duzu heriotza.

Zure lekua hartu duen andereak
gurekin bear ditu pairatu bereak
amaizunarendako ez daizke hobeak
ama ukatu duten haur dohakabeak.

Baditaike seme hok nosbait oroitzea;
Ama zu ganik izan dugula sortzea;
gu harek bilaturik zure ehortzea,
jartzan beharra dugu dorpea.

Hil hobi huntan noizbat norbait badabila,
zure izaitearen herrestoen bila,
lurpetik entzunen du deiadar bipila:
hernen dago ama bat bere haurrek hila.

Beti ez gaitezen higa tristeak diren gauzetan!
Zorion-tokia ere bada gure bihotzetan!
Alabak esan zeraukunean, aidatu nintzan pozetan
zorionean, aurkitzen zela haur baten esperantzetan.

Tentatzen ari zerauzkit haurrak eta emastea:
aitondu naizela; baina ni naiz aitona gaztea.
Ez dea bada; atsegingarri gauza hunen ikustea?
Arbola bat eihartu gabe fruitu ematen hastea!

Orai igerika gaude Loriazko erasoan;
fede guzia emanik datorren aingerutxoan;
Nik bihotzean atsegin hainbat ur ez dago itsasoan;
a zer bertsoak; datorrenean; bera harturik besoan!

Ez gaiten geiegi poztu; oraino bidean baita!
Ez dela bururatuko; ai hori eni ez aipa!
Aingerutxoa; zure zai daude hemen ama eta aita;
eta heietaz bestalde ere izango duzu nork maita!

Ama, zuretzat ditut liliak;
zuri pentsatuz hautatu ditut xuriak.
Bertze hok aldiz kolores gorri biziak,
zuretzat dutan maitasuna iduriak.

Ama guziek hartze duten ohorea
seinalizatzeko; begiztatu dut lorea.
Loretan ere haizu da nori berea
iduritzea bertzena baino hobea.

Gau eta egun hitz hok gogoan dabiltzat:
O, Jainkoa zion ona izan den enetzat!
Aitari ere esker beroak diozkat,
enetako zu hautaturikan amatzat.

Ama, zu zira ene aberastasuna
ene naigaben ezeztatzen dakizuna;
botere hori zuk bakarrik dauzkazuna,
nehorek ezin ordainduzko ontasuna.

Musu emanik utzia bezper'atsean;
ni atzartzean; zu ez bazira etxean,
tristura latz bat senditzen dut bihotzean;
gau eta egun nahi zaitut sahetsean.

Ez nuke nahi nik zure begitartea
nehoiz ikusi dena nigarrez betea.
Nik ez baitakit, errazu; ama maitea;
ni nolakoa nahi duzun izaitea.

Ene izarra zaren ama amultsua,
beira nitarik esker gabeen kutsua
bizi guzian gaurkoa bezain kartsua
izan dadien gure arteko musua.

"Hotzak badago edo badago goseak,
gauaz dola men egiten badu haizeak
nortan goxatzen ote ditu oinazeak
bere amarik ez duen dohakabeak?"